रुद्र राज पाण्डे नेपाली मूलका अमेरिकी उद्यमी, बौद्धिक व्यक्तित्व, शिक्षाविद्, कुशल व्यवसायी, सूचना–प्रविधि विज्ञ तथा समाजसेवीका रूपमा चिनिन्छन्। प्रविधि र व्यवसायलाई शिक्षा तथा सामाजिक विकाससँग जोडेर अघि बढाउने उनको प्रयासले उनको व्यक्तित्वलाई बहुआयामिक बनाएको छ। नेपालबाट अमेरिका पुगेर सामान्य तहका कामदेखि अन्तर्राष्ट्रिय प्रविधि व्यवसायको नेतृत्वसम्मको यात्रा तय गर्नु उनको जीवनको महत्वपूर्ण पक्ष हो। विशेषगरी शिक्षा र सूचना-प्रविधिको क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान, नेपाली प्रतिभालाई विश्व बजारसँग जोड्ने प्रयास तथा शिक्षा प्रणालीका कमजोरीबारे निर्भीक अभिव्यक्ति उनका सार्वजनिक गतिविधिका प्रमुख विशेषता हुन्।
पाण्डे सन् १९६३ मा धादिङ जिल्लाको नौबिसेमा जन्मिएका हुन्। उनको प्रारम्भिक जीवन नेपालमै बिते पनि उच्च शिक्षा र व्यावसायिक यात्राले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशमा पुर्यायो। उनले Mehran University of Engineering and Technology बाट इलेक्ट्रोनिक्स इन्जिनियरिङमा स्नातक तहको अध्ययन पूरा गरे। त्यसपछि संयुक्त राज्य अमेरिकाको Northeastern University बाट अर्थशास्त्रमा Ph.D. उपाधि प्राप्त गरे। इन्जिनियरिङ र अर्थशास्त्रजस्ता फरक तर परस्पर सम्बन्धित विषयको अध्ययनले उनको प्राविधिक क्षमता र व्यावसायिक सोचलाई थप फराकिलो बनाएको देखिन्छ।
पाण्डेको करियरको सुरुवात अत्यन्त सामान्य स्तरका कामबाट भएको थियो। उनले पार्किङ बूथ अटेन्डेन्टदेखि बिजनेस सिस्टम इन्जिनियर, डेटाबेस आर्किटेक्ट र कन्सल्टेन्टसम्म विभिन्न जिम्मेवारी निर्वाह गरे। यी अनुभवले उनलाई प्रविधि, व्यवस्थापन र संस्थागत सञ्चालनको व्यावहारिक ज्ञान हासिल गर्न सहयोग गर्यो। पछि उनी स्वास्थ्यसम्बन्धी सूचना तथा डेटा विश्लेषणको क्षेत्रमा प्रवेश गरे। उनले D2Hawkeye को सह–स्थापना गरे र कम्पनीमा Chief Technology Officer (CTO) का रूपमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरे। स्वास्थ्य सेवासँग सम्बन्धित डेटा विश्लेषण तथा व्यवस्थापनमा कम्पनीले विकास गरेको प्रविधिले उसको व्यवसायिक विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो।
पछि D2Hawkeye ठूलो व्यावसायिक संस्थासँग जोडिएर Verisk Health को रूपमा अघि बढ्यो। त्यस क्रममा पाण्डेले Chief Operating Officer (COO) को जिम्मेवारी सम्हाले। उनको नेतृत्वमा प्रविधि र स्वास्थ्य क्षेत्रबीचको सम्बन्धलाई व्यावसायिक रूपमा प्रयोग गर्ने काम अघि बढ्यो। D2Hawkeye को व्यवसायिक यात्रालाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थापन शिक्षामा समेत अध्ययनको विषय बनाइएको थियो। कम्पनीले सन् २००५ मा Governor’s Entrepreneurial Spirit Award प्राप्त गरेको तथ्यले त्यस समयको यसको उद्यमशील उपलब्धिलाई देखाउँछ।
D2Hawkeye मा प्राप्त अनुभवपछि पाण्डेले Deerwalk Inc. स्थापना गरे। स्वास्थ्यसम्बन्धी डेटा, विश्लेषण र प्रविधिलाई केन्द्रमा राखेर अघि बढाइएको Deerwalk ले अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकका लागि प्रविधि सेवा उपलब्ध गराउनुका साथै नेपालका दक्ष IT जनशक्तिलाई विश्वव्यापी कामसँग जोड्ने अवसर निर्माण गर्यो। यसबाट नेपालमा उपलब्ध प्राविधिक प्रतिभालाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने सम्भावनालाई व्यवहारमा देखाउने प्रयास भयो। पछि सन् २०२० मा Deerwalk लाई Cedar Gate Technologies ले अधिग्रहण गर्यो।
पाण्डेको उद्यमशील गतिविधि Deerwalk मा मात्र सीमित रहेन। उनले Deerhold Ltd. स्थापना गरी सफ्टवेयर विकास, डिजिटल प्रविधि र IT सेवाका क्षेत्रमा आफ्नो कामलाई निरन्तरता दिए। उनी Deerhold को संस्थापक तथा नेतृत्वदायी भूमिकामा रहेका छन्। साथै Deerwalk Institute of Technology (DWIT) को स्थापना तथा विकासमा उनको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको छ। प्रविधि क्षेत्रमा दक्ष र सिर्जनशील जनशक्ति तयार पार्ने उद्देश्यले स्थापना गरिएको DWIT ले विद्यार्थीलाई केवल सैद्धान्तिक शिक्षा नभई व्यावहारिक सीप, तार्किक सोच, समस्या समाधान, अनुसन्धान र व्यक्तित्व विकासमा समेत जोड दिने अवधारणा अघि सारेको छ।
शिक्षा क्षेत्रमा पाण्डेको दृष्टिकोण उनको व्यवसायिक सोचभन्दा पनि फराकिलो देखिन्छ। नेपालको शिक्षा प्रणालीमा प्रमाणपत्र प्राप्त गर्ने उद्देश्यभन्दा वास्तविक ज्ञान, सीप, सिर्जनशीलता र प्रयोगात्मक सिकाइलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उनको धारणा रहँदै आएको छ। उनले नेपालमा उच्च शिक्षाको गुणस्तर, शैक्षिक संस्थाको कार्यशैली, विदेशी विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धित कार्यक्रम, शिक्षाको व्यापारीकरण तथा कमजोर नियमनजस्ता विषयमा आलोचनात्मक धारणा व्यक्त गरेका छन्। विशेषगरी नेपालको वर्तमान शैक्षिक क्षेत्रमा देखिएका विकृति, विसङ्गति र गुणस्तरसम्बन्धी समस्यालाई खुलेर उठाउने साहसी तथा निडर व्यक्तित्वका रूपमा उनको परिचय बनेको छ। उनी स्थापित अभ्यासमाथि प्रश्न गर्न र सुधारको आवश्यकता औँल्याउन पछि नहट्ने व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत भएका छन्।
पाण्डेको योगदान प्रविधि र शिक्षासँग मात्र सम्बन्धित छैन। सामाजिक उत्तरदायित्वलाई पनि उनले आफ्नो कार्यक्षेत्रको एउटा महत्वपूर्ण भाग बनाएका छन्। Deerwalk Foundation लगायतका माध्यमबाट शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, पर्यटन, सरसफाइ, दिगो विकास र समुदायसँग सम्बन्धित विभिन्न क्षेत्रमा सहयोग तथा सामाजिक गतिविधिहरू अघि बढाइएका छन्। यस पक्षले उनलाई व्यवसायबाट प्राप्त उपलब्धिलाई समाजमा समेत प्रयोग गर्न खोज्ने उद्यमीका रूपमा चिनाउँछ।
सूचना-प्रविधिको क्षेत्रमा उनको योगदानको सम्मानस्वरूप उनले सन् २०१७ मा FNCCI Gold Award अन्तर्गत Trendsetters-Information Technology विधामा सम्मान प्राप्त गरेका थिए। स्वास्थ्य सेवा लागत, स्वास्थ्यसम्बन्धी डेटा, औषधिको प्रयोग, जोखिम विश्लेषण, प्रविधि व्यवस्थापन र नवप्रवर्तनसँग सम्बन्धित विभिन्न अनुसन्धान तथा प्रकाशनसँग पनि उनको व्यावसायिक जीवन जोडिएको छ। यसले उनको भूमिका केवल कम्पनी सञ्चालनमा सीमित नभई ज्ञान र अनुसन्धानसँग पनि सम्बन्धित रहेको देखाउँछ।
पाण्डे Hamro Patro लगायतका प्रविधि तथा डिजिटल क्षेत्रका संस्थासँग पनि नेतृत्वतहमा सम्बद्ध रहेका छन्। उनको कार्यक्षेत्र अमेरिका र नेपाल दुवैसँग जोडिएको छ। नेपाली प्रविधि जनशक्तिको क्षमता पहिचान गर्ने, उनीहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय अवसर उपलब्ध गराउने र नेपालमा प्रविधिमैत्री शिक्षा विस्तार गर्ने उनको निरन्तर प्रयास उनको व्यावसायिक यात्राको महत्वपूर्ण पाटो हो।
समग्रमा, रुद्र राज पाण्डेको जीवन संघर्ष, शिक्षा, ज्ञान, क्षमता, उद्यमशीलता, नेतृत्व र सामाजिक उत्तरदायित्वको समिश्रणका रूपमा बुझ्न सकिन्छ। सामान्य कामबाट करियर सुरु गरी स्वास्थ्य–प्रविधिको क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव हासिल गर्नु, आफ्नै प्रविधि कम्पनी निर्माण गर्नु, नेपाली IT प्रतिभालाई विश्व बजारसँग जोड्नु, प्रविधि शिक्षाका लागि संस्थागत पहल गर्नु र नेपालको शैक्षिक क्षेत्रमा देखिएका कमजोरीमाथि सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठाउनु उनका यात्राका महत्वपूर्ण चरणहरू हुन्। उनी क्षमतावान, बौद्धिक, निडर, स्पष्ट विचार राख्ने र परिवर्तनका सम्भावनालाई व्यवहारमा प्रयोग गर्न खोज्ने व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन्। विशेषगरी शिक्षा र सूचना-प्रविधिको क्षेत्रमा उनको योगदान तथा नेपाली युवाको क्षमता विकासप्रतिको जोड उनको सार्वजनिक जीवनको उल्लेखनीय विशेषता हो।
रुद्र राज पाण्डेको कथामध्ये तपाईंलाई सबैभन्दा प्रेरणादायी पक्ष कुन लाग्यो? शिक्षा, उद्यमशीलता कि सामाजिक योगदान? 👇 कमेन्टमा लेख्नुहोस्।
